سندرم ایکس شکننده Fragile X syndrome

شرح کلی

سندرم ایکس شکننده

سندرم ایکس شکننده یک شرایط ژنتیکی می باشد که منجر به طیفی از مشکلات تکوینی از جمله ناتوانی های یادگیری و شناختی می شود. معمولاً مردان نسبت به زنان به طور شدیدتری توسط این اختلال تحت تاثیر فرار می گیرند. افراد مبتلا معمولا دارای تکوین تاخیری در گفتار و زبان تا سن ۲ سالگی می باشند. بیشتر مردان مبتلا به سندرم ایکس شکننده دارای ناتوانی ذهنی کم تا متوسط می باشند. در حالی که حدود یک سوم زنان بیمار از لحاظ ذهنی ناتوان هستند. کودکان مبتلا به سندرم ایکس شکننده ممکن است دارای رفتارهای بیش فعالی و استرس مثل اقدامات ضربه زدن های مکرر و بی قراری باشند. هم چنین ممکن است دارای اختلال نقص توجه (Attention-Deficit Disorder-ADD) باشند که شامل عدم توانایی برای توجه و مشکل در تمرکز بر روی کارهای تخصصی است. حدود یک سوم افراد مبتلا به سندرم ایکس شکننده دارای ویژگی های اختلالات اوتیسم بوده که بر روی ارتباطات و برهمکنش های اجتماعی تاثیر می گذارد.

برای مشاهده بیماری اوتیسم اینجا کلیک کنید.

تشنج در تقریباً ۱۵% از مردان و حدود ۵% از زنان مبتلا به سندرم ایکس شکننده رخ می دهد.

بیشتر مردان و حدود نیمی از زنان مبتلا به سندرم ایکس شکننده دارای ویژگی های فیزیکی مشخصی بوده که با افزایش سن واضح تر می شود. این ویژگی ها شامل صورت کشیده و باریک، گوش های بزرگ، فک و پیشانی برجسته، انگشت های انعطاف پذیر غیرعادی، پاهای مسطح و در مردان بیضه های بزرگ پس از بلوغ می باشند.

اساس ژنتیکی

جهش در ژن  FMR1 موجب سندرم ایکس شکننده می شود. ژن  FMR1 ساختارهایی برای ایجاد پروتئینی به نام FMRP فراهم می کند. این پروتئین به تنظیم تولید سایر پروتئین ها کمک نموده و نقش مهمی در تکوین سیناپس ها ایفا می کند. سیناپس ها برای انتقال و تقویت سیگنال های عصبی ضروری می باشند.

به طور تقریبی همه ی موارد سندرم ایکس شکننده توسط جهش در یک قطعه DNA به نام تکرار سه تایی CGG که درون ژن FMR1 گسترده شده است ایجاد می شوند. به طور نرمال قطعه DNA بیان شده حدود ۴۰ تا ۵۰ تکرار از تکرار سه تایی CGG دارد. در افراد مبتلا به سندرم ایکس شکننده تعداد تکرار سه تایی CGG به بیشتر از ۲۰۰ عدد گسترش می یابد. قطعه گسترش یافته تکرار سه تایی CGG ژن FMR1 را خاموش می کند که حاصل آن عدم تولید FMRP می باشد. از دست دادن یا نقص این پروتئین عملکردهای سیستم عصبی را مختل می کند و موجب نشانه ها و علائم سندرم ایکس شکننده می شود.

اصطلاحاً گفته می شود که، مردان و زنان دارای ۵۵ تا ۲۰۰ تکرار سه تایی CGG دارای پیش جهش ژن FMR1 می باشند. بیشتر افراد دارای پیش جهش از لحاظ ذهنی نرمال می باشند با این وجود در برخی از موارد، افراد دارای پیش جهش دارای مقادیر کمتری از FMRP هستند.

در نتیجه ممکن است دارای نوع ملایم تر اختلالات فیزیکی مشاهده شده در سندرم ایکس شکننده (همچون گوش های بزرگ) بوده و ممکن است مشکلات احساسی مثل استرس و افسردگی را تجربه نمایند. برخی کودکان دارای پیش جهش ممکن است دارای ناتوانی یادگیری یا رفتارهای شبه اوتیسم باشند. پیش جهش همچنین با ریسک افزایش یافته ی اختلالاتی به نام سندرم ایکس شکننده همراه با ناکفایتی اولیه تخمدان (Fragile X-Associated Primary Ovarian Insufficiency- FXPOI)  و سندرم ایکس شکننده همراه با لرزش/آتاکسی (Fragile X-associated Tremor/Ataxia Syndrome-FXTAS) همراه است.

 

فراوانی

سندرم ایکس شکننده حدود یک در هر ۴۰۰۰ مرد و ۱ در هر ۸۰۰۰ زن رخ می دهد.

الگوی توارث

سندرم ایکس شکننده با الگوی وابسته به X غالب به ارث می رسد. منظور از وابسته به X این است که ژن جهش یافته عامل بیماری بر روی کروموزوم X قرار دارد. توارث در صورتی غالب نامیده می شود که وقوع یک کپی از ژن تغییر یافته در هر سلول برای ایجاد بیماری کافی باشد. منظور از توارث وابسته بهX  غالب این است که در زنان (که دو کپی از کروموزوم X دارند) یک جهش در یکی از دو کپی از ژن در هر سلول برای ایجاد بیماری کافی می باشد. در مردان (که دارای یک کروموزوم X هستند) یک جهش در تنها یک کپی از ژن در هر سلول موجب بیماری می شود. در بیشتر موارد مردان علائم شدیدتری را نسبت به زنان تجربه می کنند.

در زنان پیش جهش ژن FMR1 بر روی دو کروموزوم X می تواند به بیش از ۲۰۰ تکرار CGG در سلول هایی که به تخم تبدیل می شوند گسترش یابد. به عبارت دیگر زنان دارای پیش جهش دارای ریسک افزایش یافته ای برای داشتن فرزندی با سندرم X شکننده هستند. در مقابل پیش جهش در مردان در گذر از یک نسل به نسل بعد بیشتر از ۲۰۰ تکرار گسترش نمی یابد. مردان پیش جهش را تنها به دخترانشان منتقل می کنند. پسران این مردان تنها کروموزوم Y را از پدر خود به ارث می برند که فاقد ژن FMR1 می باشد

اسامی دیگر بیماری

سندرم fraX

سندرم FRAXA

FXS

سندرم X مارکر

سندرم مارتین-بل

عقب افتادگی ذهنی وابسته به X

بیضه های بزرگ

ممکن است شما دوست داشته باشید مطالب بیشتر از این نویسنده

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دو + چهارده =

error: کپی برداری ممنوع می باشد.ایران ژنتیک